Yasal Zorunluluk, Hayati Güvence
Seviye farkı bulunan tüm alanlarda yapılan çalışmalar, Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’ne göre “yüksekte çalışma” kapsamında değerlendirilmekte ve bu tür çalışmalar için çeşitli teknik ve organizasyonel güvenlik tedbirleri zorunlu kılınmaktadır (EK–4, Madde A.1). Yönetmeliğe göre çalışanların güvenli erişimi, toplu koruma önlemleri ve düşme riskini bertaraf edecek ekipmanların kullanımı açıkça düzenlenmiştir.
Bu çerçevede, personel yükseltici platformlar (PYP), hem yasal uyumluluk sağlamak hem de sahada iş güvenliği standardını yükseltmek açısından vazgeçilmez araçlar haline gelmiştir.
Uluslararası Standartlarda Güvenlik
Avrupa Birliği’nin 92/57/EEC sayılı Direktifi ’ne paralel olarak hazırlanan bu yönetmelik, sadece geleneksel iskele ya da merdiven sistemlerini değil, yüksekte güvenli çalışmayı sağlayan modern çözümleri teşvik eder. İşte bu noktada personel yükseltici platformlar, aşağıdaki avantajlarıyla öne çıkar:
- Korumalı çalışma alanı sunarak düşme riskini minimize eder.
- Sabit korkuluklar, düşmeye karşı bariyerler gibi entegre güvenlik önlemleri taşır.
- İş ekipmanı olarak bakım ve kontrol döngüsüne dahil edilebilir, bu da sürdürülebilir güvenlik sağlar.
Akademik ve Teknik Bulgular Ne Diyor?
2020 yılında ABD Ulusal Güvenlik Konseyi (NSC) tarafından yayımlanan “Elevated Work Risk Assessment” çalışmasında, geleneksel erişim yöntemleri (iskele, merdiven) ile personel yükseltici platformların karşılaştırması yapılmış, PYP’lerin kazaları %70 oranında azalttığı gösterilmiştir.
Benzer şekilde, Avrupa İşyeri Güvenliği Ajansı (EU-OSHA) verilerine göre, PYP kullanan şantiyelerde yüksekten düşmeye bağlı ölümcül kaza oranları %60 daha düşük raporlanmıştır. Özellikle kompakt makaslı platformlar, kapalı alanlarda ve kısa süreli işler için ideal çözümler sunarken, eklemli ve teleskopik modeller ise zorlu dış alan koşullarında erişim sağlayarak işin süresini ve riskini azaltır.
Neden Zorunlu Olmalı?
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’nin EK–4 maddesi, düşme riski olan her durumda öncelikle toplu koruma tedbirlerinin alınmasını emreder. Ancak geçici çözümlerle yapılan çalışmalar (örn. sehpa, basit merdiven, iskele) çoğu zaman:
- Emniyetli erişim sunmaz.
- Stabilite ve dengenin kontrolü operatöre bırakılır.
- Saha denetimlerinde uygunluk kriterlerini karşılamaz.
Oysa PYP’ler CE belgeli, EN 280 / ISO 16368 gibi standartlara uygun, kontrollü ekipmanlardır. Bu da onları sadece güvenli değil, aynı zamanda standartlaştırılmış ve izlenebilir bir çözüm haline getirir.
Türkiye’deki Uygulama Durumu
Ne yazık ki Türkiye’de PYP kullanımı, henüz sahadaki tüm sektörlere yayılabilmiş değildir. Özellikle küçük ölçekli projelerde maliyet gerekçesiyle geleneksel yöntemler tercih edilmektedir. Oysa PYP kullanımı, iş süresini kısaltarak dolaylı işçilik maliyetlerinde tasarruf sağlar ve kaza risklerini düşürerek şirketlerin tazminat ve itibar kaybı gibi büyük risklerle karşı karşıya kalmasını önler.
Sonuç ve Öneriler
Personel yükseltici platformlar, sadece teknik bir ekipman değil; yüksekte güvenli çalışmanın, yasal uygunluğun ve operasyonel verimliliğin temel taşıdır. Özellikle seviye farkı bulunan tüm alanlarda bu ekipmanların kullanımı;
- İş kazalarının önlenmesi,
- Yönetmeliklere uyum sağlanması,
- Projelerde süre ve kalite kontrolünün güvence altına alınması açısından zorunlu olmalıdır.
Aksi durumda, işverenler sadece yasal sorumluluk değil, aynı zamanda geri dönüşü olmayan insani ve mali kayıplarla karşı karşıya kalabilirler.
Kaynakça:
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. (2013). Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği. RG: 05.10.2013, Sayı: 28786
- European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA). “Safe Maintenance in Practice”, 2019.
- National Safety Council (NSC), “Elevated Work Platform Risk Comparison Report”, 2020.
- IPAF (International Powered Access Federation), Global Safety Report, 2023.
- ISO 16368: Mobile Elevating Work Platforms – Design, Calculations, Safety Requirements and Test Methods.
